In 1961 kwam André Schiffrin als uitgever aan het hoofd te staan van
Pantheon Books, de Amerikaanse uitgeverij van literaire grootheden als
Günter Grass, Marguerite Duras en Simone de Beauvoir. Dertig jaar later
nam hij ontslag omdat hij niet langer de verantwoordelijkheid kon dragen
voor deze prachtige uitgeverij, die door het Grote Geld een richting
was opgedrongen die het steeds moeilijker maakte boeken te publiceren
die er echt toe doen. In De boekenbusiness laat hij zien hoe uitgeven en
de boekencultuur sedert de jaren tachtig radicaal veranderd zijn en
toont hij aan waarom uitgeven om direct financieel gewin niet alleen
commercieel kortzichtig is, maar ook desastreuze gevolgen heeft voor de
cultuur.
In het nawoord schetst Laurens van Krevelen,
oud-uitgever van uitgeverij Meulenhoff, vergelijkbare ontwikkelingen in
het Nederlandse boekenvak. Hij laat zien hoe de dwang van de cijfers ook
hier alle segmenten van de boekenmarkt heeft doordrongen. Daardoor
worden eigenzinnige en kritische auteurs ontmoedigd, worden
nieuwsgierige lezers die op zoek zijn naar experiment en vernieuwing
vervreemd van de boekhandel, en wordt de pluriforme markt van het vrije
woord, die het boekenvak altijd geweest is, steeds meer vervangen door
een modieuze amusementsmarkt.
Waarom is sinds de jaren tachtig
het boekenvak in Amerika en Europa zo radicaal veranderd? Volgens André
Schiffrin komt dat doordat uitgeverijen in handen zijn gekomen van
concerns waarvoor een boek een product is zoals een pak zeep, een
wasmachine, een ton staal. Deze bedrijven zijn uit op
rendementsverhoging, met alle gevolgen van dien. De rol van uitgever is
er overgenomen door marketingmanagers en controllers, met dito
salarissen. De afdelingen verkoop en promotie bepalen of een boek wordt
uitgegeven, en niet de redacteuren. De zogeheten interne subsidiëring –
bestsellers financieren de uitgave van cultureel en maatschappelijk
waardevolle boeken die hun geld niet onmiddellijk of nauwelijks
opbrengen – is afgeschaft, íéder boek moet winst opleveren. Zo worden
steeds meer inwisselbare boeken uitgegeven en heerst in de boekhandel de
middelmaat. Het bijzondere, originele en ‘andere’ boek komt steeds
minder aan bod – een enorme verschraling van het maatschappelijke en
culturele kapitaal.
Toen Schiffrin na zijn vertrek bij Pantheon Books
begin jaren negentig de zelfstandige uitgeverij The New Press begon,
bewees hij niettemin dat het klassieke uitgeven, waar auteur en boek
centraal staan, nog altijd mogelijk is. Het is economisch verantwoord en
kan zich met schitterende culturele resultaten onderscheiden van de
inwisselbare middelmaat waar de grote concerns op mikken.
Oorspr.titel: The Business of Books
Vertaald ut het Engels door Léon Stapper
Schiffrin, André, De boekenbusiness Prijs Euro 19.90
|
Bij u in huis op: woensdag
|
| Andere titels binnen de rubriek: |
| Boekwetenschappen algemeen
|